Ebiwandiiko by'ensimbi n'okulipoota eri Omuwandiisi Omukulu

Buli shillingi SACCO gy’ayingiza n’egifulumya ekomerereza mu biwandiiko byayo eby’ebyensimbi. Ebiwandiiko ebyo, bwe biba nga byakolebwa mu bwesimbu, ne bikkeberwa omukebere w’ebitabo era ne biteekebwa eri abammemba n’eri Muteesiteesi, bwe bwe kibiina kiraga nti kinywevu era kitambuzibwa bulungi.

Abammemba bakkiriza abakulembeze okubakuumira ssente zaabwe ze batasobola kulabirira buli lunaku, era Muteesiteesi awa kibiina layisinsi ku bwa nteekateeka y’ennamba z’ebiwandiiko byakyo. Ebitabo ebyafulumizibwa ekikomyawo, ebitatuukiridde oba ebitatuukana bitataganya obwesige, bireetera ebibonerezo era bisobola okuteeka obuwandiike bwa SACCO mu kabi.

Ebiwandiiko ebisatu eby’omulembe

Ebitabo by’ebyensimbi eby’omwaka ebituukiridde biba ku biwandiiko bisatu, buli kimu kwanukula ekibuuzo ekya njawulo:

• Balance sheet (statement of financial position): ekyo SACCO ky’alina n’ekyo ky’abanja ku lunaku olukyamu, nga kino kitegeeza emigabo gy’abammemba n’ensimbi zaabwe ze baateeka, amabanja agakyaliwo, ssente mu mukono, eby’obugagga, eby’okukuuma n’ebibanja. Eby’obugagga birina okwenkana ebibanja n’ensimbi z’abammemba.
• Income and expenditure statement: ennyingiza oba okufiirwa mu mwaka, kwe kugamba, amagoba agafunibwa ku mabanja, ebisale n’ennyingiza endala, nga oggyeko amagoba agasasulwa ku nsimbi eziteekebwa, emisaala, eby’okuteekawo ku mabanja amabi n’ebisale by’okutambuza emirimu.
• Cash-flow statement: engeri ssente gye zaatambulamu okuva mu kibiina n’okudda mu kibiina mu kiseera ekyo, abakulembeze basobole okulaba oba kibiina kisobola okutuukiriza obuvunaanyizibwa bwakyo, so si kulaba bukyalaba nti kigasa ku lupapula.

Okuteekateeka ebitabo by’ebyensimbi eby’omwaka

Ebiwandiiko ebirungi bizimbibwa ku biwandiiko ebirungi ebyakuumibwa omwaka gwonna, so si kuteekateekebwa mu bwangu ku nkomerero y’omwaka.

• Gattika ekitabo ky’ensimbi, ebiwandiiko bya banka n’ebitabo by’abammemba buli mwezi okusobola okuzuula ensobi mangu.
• Wandiika ebikolebwa mangu era kuuma obuwandiiko obukakasa, risiti n’obupapula bwa banka nga buterekeddwa era busobola okuzuulibwa.
• Teekawo eby’okukuuma ebituukana ku mabanja agali mu kabi okusobola obutayongera ku nnyingiza.
• Kola ebitabo by’ebyensimbi eby’olukusira mangu ddala oluvannyuma lw’enkomerero y’omwaka, nga bitegekeddwa bulungi eri omukebere w’ebitabo.

Kuuma ekitabo ky’eby’obugagga eby’enkalakkalira

Buli SACCO erina okukuuma ekitabo ky’eby’obugagga eby’enkalakkalira ekiraga buli kintu ky’obugagga ekikulu (pikipiki, kompyuta, eby’okuteeka mu nnyumba, ettaka n’ebizimbe) n’olunaku lwe kyagulibwa, omuwendo gwakyo, we kiri, okukaddiwa kwakyo n’omuwendo gwakyo oguli mu bitabo. Kikakase n’eby’obugagga eby’omubiri omulundi gumu mu mwaka. Ekitabo kino kiyamba okukakasa ennamba za balance sheet, kiyamba okuziyiza obubbi era kiwa omukebere w’ebitabo obwesige nti ebyo ebiri mu bitabo bya ddala biriwo.

Okukebera ebitabo okw’ebweru n’olukuŋŋaana olukulu olw’omwaka (AGM)

Omukebere w’ebitabo ow’ebweru atalina ludda lw’akwatira, alondebwa abammemba ku AGM, akebedde ebitabo era n’awa endowooza ye ku banga biraga ekifaananyi ekituufu era ekya bwenkanya. Bwe biba nga bimaze okukeberwa, ebitabo biteekebwa eri abammemba ku Annual General Meeting. Obukulembeze bukwatira abammemba mu balance sheet n’income statement, bwanukula ebibuuzo, era olukuŋŋaana luteekawo ebitabo ebyakeberedwa mu butongole nga tennaba kukkiriza magoba gonna. (Laba ekitundu ekirala ku kukebera ebitabo okw’omunda n’okw’ebweru okufuna obubaka obusingawo.)

Ebiwandiiko ebya tteeka eri Muteesiteesi

Nga oggyeko ebitabo by’ebyensimbi eby’omwaka, SACCO erina okuteeka ebiwandiiko ebya tteeka eri Muteesiteesi w’ebibiina bya bakooperativa (Mrajis) era, we kiba kikwata, eri banka enkulu oba abakulembeze b’ebyensimbi ebitono abawa obuyinza:

• Buli mwezi: ebiwandiiko ebikulu ku nsimbi eziteekebwa, deposits, amabanja n’ensimbi ezisobola okukozesebwa mangu, biteekebwa ku lunaku olukyamu.
• Buli lwezi ssatu: ebiwandiiko by’ebyensimbi ebyatabaganyizibwa n’eby’okukola nga bwe kyetaagibwa omukulembeze.
• Buli mwaka: ebiwandiiko by’ebyensimbi ebyakeberedwa, lipooti y’omukebere w’ebitabo n’ebiwandiiko by’omwaka, biteekebwa mu kiseera ekya tteeka oluvannyuma lwa AGM.

Biteeke ku kiseera, kuuma kopi ya buli kiwandiiko ky’oteeka, era gattika buli kiwandiiko n’ebitabo byo nga tonnakituma.

Akakwata mangu ak’okukakasa

• Okugattika ekitabo ky’ensimbi, banka n’ebitabo by’abammemba buli mwezi kukolebwa era kuterekebwa.
• Ekitabo ky’eby’obugagga eby’enkalakkalira kituukiridde, kikadde era kikakasiddwa n’eby’obugagga eby’omubiri buli mwaka.
• Ebitabo by’ebyensimbi eby’olukusira bitegekeddwa mangu eri omukebere w’ebitabo alondedwa abammemba.
• Ebitabo ebyakeberedwa biteekebwa eri era ne bikakasibwa abammemba ku AGM.
• Ebiwandiiko ebya buli mwezi, buli lwezi ssatu n’eby’omwaka biteekebwa eri Muteesiteesi/omukulembeze ku biseera byabyo eby’ekikomyawo.
• Kopi ya buli kiwandiiko n’ebiwandiiko ebya tteeka ekuumibwa, nga kigattikiddwa n’ebitabo.