Okwekenneenya ebbalege: the 5 Cs

Appraising a loan: the 5 Cs
Figure 1: Appraising a loan: the 5 Cs

Wuliriza ekitundu kino — nga ddakiika 3

Okwekenneenya looni kitegeeza okukebera oba omukulembeze asobola okusasula ddala nga tonnamuwola. Enkola ey'edda ye 5 Cs of credit, ekkolebwa abawola ensimbi buli wamu okwekenneenya obuzibu mu ngeri ey'ekigero.

Lwaki kikulu: obutazasula kusinga kuva ku kwekenneenya okutali kwangu, so si mikisa emibi. Okuwola ku bintu ebyesigamizibwako byokka, oba okwesiga emiwendo gye watakeberaako, bwe SACCOs ennungi zifirwa ssente z'abantu baazo.

The 5 Cs of credit diagram
Figure 2: The 5 Cs of credit diagram

The 5 Cs

  • Empisa: ebyafaayo by'omukulembeze eby'okusasula n'ekitiibwa kye. Abadde asasuza dda? Abakakasa n'ebiwandiiko bigamba ki?
  • Obusobozi: obusobozi obw'amazima obw'okusasula okuva mu ssente ezibadde zikola. Kino kye C ekisinga obukulu.
  • Capital: ebyo omukulembeze by'ateekamu ye kennyini (okutereka, ssente ze mu bizinensi).
  • Collateral: ebyesigamizibwako by'osobola okwesigamako, naye bino biba bya kukuyamba mu kaseera akazibu, si kye kivaako okuwola.
  • Embeera: ekigendererwa kya looni wamu n'ebintu eby'ebweru ng'ekiseera, emiwendo, oba eby'enfuna by'omu kitundu.

Ffukira ku ssente ezibadde zikola, so si ku byesigamizibwako byokka

  • Bala ssente z'oyingiza oggyeko ezo ezikugenda mu bulamu obwa bulijjo n'ebbanja eririko okumanya ekisigaddeyo okusasula.
  • Kakasa nti ekisasulwa ekipya kiyingira bulungi mu ssente ezo ezisigaddeyo.
  • Okutwala ebyesigamizibwako kutwala obudde, kugula ssente nnyingi, era kubi eri enkolagana n'abakulembeze, n'olwekyo kiyambalira okubyesigamako.

Kakasa nga tonnakkiriza

  • Kakasa ssente z'oyingiza n'ebipapula by'omusaala, ebiwandiiko bya banka oba M-money, oba ebitabo bya bizinensi.
  • Kyalira bizinensi oba olukuumi lw'ebirime we kikulu.
  • Kebera looni eziriko n'obweyamo bw'abakakasa.

Ensobi ezisinga okuleeta obutazasula

  • Okukkiriza ku muwendo gw'ebyesigamizibwako ng'otaddeyo ssente ezibadde zikola.
  • Okutwala ssente z'agamba nti ayingiza nga bwe ziri awatali bujulizi.
  • Okutaddeyo obunene bw'ebbanja omukulembeze ly'alina dda awalala.
  • Okwanguya okukkiriza okutuuka ku biruubirirwa by'okuwola.

Mu CAMS, ebiwandiiko by'okwekenneenya n'ebiwandiiko ebiwagira bigattibwa ku kusaba looni okwekenneenyebwa.

Olukalala olw'amangu olw'okukebera

  • 5 Cs zonna zikebereddwako era ziwandiikiddwa wansi.
  • Obusobozi bw'okusasula bujuliziddwa okuva mu ssente ezibadde zikola.
  • Ssente z'oyingiza n'ebiwandiiko bikoleddwako okukakasa nga tewali akuyambye.
  • Ebanja eririko n'obuzito bw'abakakasa bikoleddwako okukebera.
  • Ekigendererwa kya looni kyamala, era kisoboka.
  • Ekyasaliddwaawo kiwandiikiddwa wansi n'ensonga.